Ontwikkeling goudprijs: de invloed van rente, inflatie en geopolitiek

De invloed van rente en centrale banken op de goudprijs

Van alle economische factoren die de koers van edelmetalen beïnvloeden, is de rentestand misschien wel de meest dominante. Het rentebeleid van centrale banken, en dan met name dat van de Amerikaanse Federal Reserve (de Fed), fungeert als het ware als de thermostaat van de wereldeconomie.

Om te begrijpen waarom de goudprijs daalt of stijgt na een rentebesluit, moeten we kijken naar het concept van 'alternatieve kosten' en de wisselwerking met de dollar.

Goud betaalt geen dividend of rente

Het fundamentele verschil tussen goud en andere beleggingscategorieën is dat goud geen cashflow genereert.

• Wie aandelen bezit, ontvangt vaak dividend.
• Wie staatsobligaties bezit, ontvangt couponrente.
• Wie spaargeld op de bank heeft, ontvangt spaarrente.
• Wie fysiek goud bezit, heeft een bezit zonder tegenpartijrisico, maar ontvangt geen periodieke uitkering.

Dit verschil vormt de kern van de prijsvorming. We noemen dit de opportunity cost (alternatieve kosten): de kosten van het mislopen van inkomsten elders.

Het effect van een stijgende rente

Wanneer centrale banken de beleidsrente verhogen, stijgt de vergoeding op 'veilige' staatsleningen en spaarrekeningen. Voor grote institutionele beleggers wordt het op dat moment aantrekkelijker om kapitaal in obligaties te parkeren dan in goud. U ontvangt immers een gegarandeerd rendement van bijvoorbeeld 4% of 5%.

Het aanhouden van goud wordt hierdoor relatief 'duurder' omdat u die rente misloopt. Historisch gezien zien we daarom vaak dat de goudprijs onder druk staat in periodes van agressieve rentestijgingen.

Het effect van een lage of dalende rente

Wanneer de rente dicht bij nul staat (of zelfs negatief is), valt het voordeel van obligaties en spaargeld weg. De opportunity cost van goud is dan verwaarloosbaar. In zo'n klimaat kiezen beleggers sneller voor goud vanwege de potentie op koerswinst en vermogensbescherming, omdat het alternatief (geld op de bank) niets oplevert.

De rol van de reële rente

Hoewel de nominale rente (het percentage dat u op uw scherm ziet) belangrijk is, kijken professionele goudhandelaren vooral naar de reële rente.

De formule: Reële rente = Nominale rente – Inflatie

Dit cijfer vertelt u wat uw geld daadwerkelijk waard wordt (of verliest) in koopkracht.

• Positieve reële rente: Als de rente 5% is en de inflatie 2%, maakt u daadwerkelijk 3% winst. Dit is vaak nadelig voor de goudprijs.
• Negatieve reële rente: Als de rente 4% is, maar de inflatie bedraagt 6%, verliest u in feite 2% koopkracht per jaar, zelfs al ontvangt u rente. In deze situatie presteert goud historisch gezien het allerbest. Goud compenseert namelijk voor het koopkrachtverlies van de valuta.

De macht van de Federal Reserve (Fed)

De Amerikaanse centrale bank heeft een onevenredig grote invloed op de goudmarkt. Dit komt omdat goud internationaal in dollars wordt verhandeld. Een renteverhoging door de Fed maakt de dollar vaak sterker (buitenlandse beleggers kopen dollars om te profiteren van de hoge Amerikaanse rente).

Een sterkere dollar maakt goud direct duurder voor iedereen die met andere valuta betaalt (zoals wij met de euro), wat de vraag kan remmen. Daarom houden goudbeleggers de toespraken van de Fed-voorzitter nauwlettend in de gaten.

Vaak reageert de goudprijs al op de verwachting van beleid:

• Hint de Fed op renteverlagingen? Dan loopt de goudprijs vaak al vooruit op de feiten en stijgt.
• Komt er onverwacht nieuws dat de rente langer hoog moet blijven ("hawkish" beleid)? Dan kan de goudprijs plotseling corrigeren.

Goud beschermt vooral tegen langdurige inflatie en koopkrachtverlies, niet tegen elke stijging op de korte termijn.

De dollar-correlatie: de keerzijde van de medaille

Als u de goudmarkt volgt, kunt u niet om de Amerikaanse dollar heen. Goud en de dollar zijn als twee communicerende vaten; er bestaat een sterke, vaak tegengestelde relatie tussen deze twee grootmachten.

Voor beleggers is het belangrijk om te begrijpen dat de goudprijs die u op het nieuws hoort, bijna altijd de prijs in dollars is. Dit mechanisme werkt als volgt en heeft directe gevolgen voor uw aankoop in euro's.

De standaard: XAU/USD

Op de internationale termijnmarkten (zoals de COMEX in New York en de LBMA in Londen) wordt goud verhandeld en afgerekend in Amerikaanse dollars. Het symbool voor goud is XAU en de valuta is USD. Dit betekent dat de waarde van goud onlosmakelijk verbonden is met de kracht (of zwakte) van de Amerikaanse munt.

De omgekeerde relatie (negatieve correlatie)

In de regel zien we een negatieve correlatie: beweegt de dollar omhoog, dan beweegt goud omlaag, en andersom. Dit fenomeen wordt gedreven door twee hoofdzaken:

1. Koopkracht voor internationale beleggers: Omdat goud in dollars staat genoteerd, wordt het edelmetaal duurder voor beleggers die met andere valuta betalen (zoals de euro, yen of yuan) zodra de dollar in waarde stijgt. U heeft dan immers meer euro's nodig om diezelfde dure dollars te kopen waarmee u het goud afrekent. Dit remt de wereldwijde vraag, wat de prijs drukt.
2. Concurrentie als veilige haven: Zowel goud als de dollar worden gezien als 'veilige havens' in tijden van stress. Als de Amerikaanse economie floreert en de dollar aansterkt, hebben beleggers minder behoefte aan de bescherming van goud.

Wat betekent dit voor de Europese belegger?

Als klant van The Silver Mountain koopt u uw goud in euro's. Dit voegt een extra dimensie toe aan uw investering: de wisselkoers tussen de euro en de dollar (EUR/USD).

Dit valuta-effect werkt vaak in uw voordeel en dempt de volatiliteit, een effect dat we ook wel de 'natuurlijke valuta-hedge' noemen:

• Scenario: De goudprijs daalt in dollars.
  Vaak gebeurt dit omdat de dollar erg sterk wordt. Maar als de dollar sterk is, betekent dit meestal dat de euro verzwakt. U krijgt dan minder dollars voor uw euro.
  Resultaat: Hoewel de goudprijs op de borden in New York daalt, merkt u daar in Nederland minder van. De goudprijs in euro's daalt minder hard (of stijgt zelfs), omdat de zwakke euro de daling in dollars compenseert.
• Scenario: De goudprijs stijgt in dollars.
  Dit gebeurt vaak als de dollar verzwakt. Een zwakke dollar betekent meestal een sterkere euro.
  Resultaat: De goudprijs in euro's stijgt, maar mogelijk iets minder hard dan in dollars, omdat uw euro's meer waard zijn geworden ten opzichte van de dollar.

Uitzonderingen: wanneer de correlatie breekt

Er zijn zeldzame momenten waarop goud en de dollar tegelijkertijd stijgen. Dit zien we vaak tijdens acute crisissituaties of extreme geopolitieke spanningen.

Op zo'n moment is er wereldwijd zoveel angst dat beleggers alles verkopen (aandelen, obligaties, grondstoffen) om zo liquide mogelijk te zijn. Ze vluchten dan naar de twee meest liquide en veilige markten ter wereld: de Amerikaanse dollar (cash) én goud.

In dit scenario fungeert de dollar als het meest veilige betaalmiddel en goud als de ultieme waardeopslag.

Goud als bescherming tegen inflatie

Inflatie wordt vaak de 'sluipmoordenaar van vermogen' genoemd. Het is het proces waarbij uw geld langzaam zijn waarde verliest; voor dezelfde euro kunt u over een paar jaar minder kopen dan vandaag.

Al eeuwenlang staat goud bekend als de ultieme hedge (bescherming) tegen dit fenomeen. Maar hoe werkt dit mechanisme precies en is goud altijd een perfecte bescherming?

Schaarste versus de geldpers

De voornaamste reden dat goud beschermt tegen inflatie, ligt in de natuurlijke schaarste. Centrale banken, zoals de ECB en de Fed, hebben de macht om onbeperkt geld bij te drukken ('fiat-geld'). Sinds de financiële crisis en de coronapandemie is de geldhoeveelheid in het systeem explosief toegenomen.

Wanneer er meer geld in omloop komt voor dezelfde hoeveelheid goederen en diensten, stijgen de prijzen. Uw spaargeld verwaterd.

Fysiek goud kan daarentegen niet worden bijgedrukt. De jaarlijkse toevoeging van goud door mijnbouw is zeer stabiel en beperkt (ongeveer 1,5% tot 2% per jaar).

Omdat de hoeveelheid goud relatief constant blijft, terwijl de berg papiergeld groeit, stijgt de prijs van goud uitgedrukt in dat papiergeld. U heeft simpelweg steeds meer euro's nodig om diezelfde unieke hoeveelheid goud te kopen.

Behoud van koopkracht op de lange termijn

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen prijs en koopkracht. Beleggers kijken vaak naar de dagkoers, maar de echte kracht van goud is het behoud van koopkracht.

Een klassiek voorbeeld illustreert dit perfect:

• In de tijd van het Romeinse Rijk kocht u voor 1 ounce goud een luxe toga, een riem en sandalen (een maatpak van die tijd).
• In de jaren '20 van de vorige eeuw kocht u voor 1 ounce goud een goed maatpak.
• Vandaag de dag koopt u voor de tegenwaarde van 1 ounce goud (ca. € 2.500,-) nog steeds een luxe maatpak.

De valuta is in die duizenden jaren veranderd of zelfs compleet verdwenen, maar de ruilwaarde van het goud is gelijk gebleven. Goud maakt u niet persé 'rijker' in spullen, maar het voorkomt dat u armer wordt door inflatie.

De nuance: korte versus lange termijn

Toch is er een nuance die vaak over het hoofd wordt gezien. Goud is een perfecte inflatiebeschermer op de lange termijn, maar reageert niet altijd 1-op-1 op de inflatiecijfers van maand tot maand.

Soms is de inflatie hoog, maar daalt de goudprijs toch tijdelijk. Dit komt vaak door de ingreep van centrale banken (zie punt 1: rente). Als de inflatie stijgt, verhogen centrale banken de rente om de economie af te koelen. Die hogere rente kan de goudprijs tijdelijk drukken, ondanks de hoge inflatie.

Pas wanneer duidelijk wordt dat de inflatie structureel ('sticky') is en niet eenvoudig weggaat met een renteverhoging, of wanneer de reële rente negatief blijft, zien we goud zijn inhaalslag maken.

Stagflatie: het ideale scenario voor goud

Er is één specifiek economisch scenario waarin goud vaak alle andere beleggingen, zoals aandelen en obligaties, verslaat: stagflatie.

Stagflatie is een giftige cocktail van stagnatie (lage economische groei, hoge werkloosheid) en inflatie (stijgende prijzen). In deze situatie kunnen centrale banken de rente niet te hard verhogen (want dan stort de economie in), maar kunnen ze ook niet stimuleren (want dan explodeert de inflatie).

In deze onzekere omgeving vlucht kapitaal massaal naar tastbare activa ('hard assets') zoals goud en zilver.

Geopolitiek: het effect op de goudprijs

Naast de kille rekenmodellen van rentes en inflatie, wordt de goudprijs sterk beïnvloed door een niet te onderschatten menselijke factor: emotie. Of specifieker: onzekerheid. In tijden van geopolitieke spanningen fungeert goud als de ultieme safe haven (veilige haven).

Wanneer de wereldvrede wankelt of internationale handelsbetrekkingen onder druk staan, zien we beleggers massaal teruggrijpen op de enige valuta die geen politiek risico draagt.

Het mechanisme: waarom goud tijdens crises?

Om te begrijpen waarom goud stijgt als er oorlog dreigt, moet u kijken naar wat goud niet is.

• Goud is geen schuld van iemand anders.
• Goud kan niet failliet gaan.
• Goud is niet afhankelijk van de beloftes van een overheid of financieel instituut.

In tijden van vrede en voorspoed nemen beleggers genoegen met 'papieren beloftes' (aandelen, obligaties). Maar zodra er een conflict uitbreekt, ontstaat er angst dat die beloftes niet kunnen worden nagekomen, dat grenzen dichtgaan of dat valuta's instorten.

Kapitaal vlucht dan in een zogeheten flight to safety naar tastbare bezittingen zonder tegenpartijrisico.

De impact van conflicten: korte versus lange termijn

Het effect van geopolitiek op de goudprijs is vaak tweeledig.

• De schokreactie (korte termijn): Direct na het nieuws van een invasie, een terroristische aanslag of een escalatie in het Midden-Oosten, zien we vaak een verticale prijsstijging. Dit is de 'angst-premie'. Beleggers kopen blind goud als verzekering. Let op: Deze pieken zijn soms van korte duur. Zodra de situatie stabiliseert (zelfs als het conflict nog niet voorbij is), zakt de extreme angst weg en kan de prijs weer corrigeren.
• Structurele gevolgen (lange termijn): Geopolitieke conflicten hebben vaak langdurige economische gevolgen. Denk aan sancties, handelsoorlogen of het opblazen van energietoevoer. Dit leidt tot structurele inflatie en verstoorde toeleveringsketens. In dit scenario blijft de goudprijs langdurig hoog, niet alleen door angst, maar doordat de economische fundamenten zijn verslechterd.

De nieuwe trend: centrale banken en de-dollarisatie

Een zeer belangrijke ontwikkeling in de huidige geopolitieke arena is het gedrag van centrale banken zelf, met name in het Oosten (zoals China, Polen, Turkije en India).

Sinds de westerse sancties tegen Rusland, waarbij valutareserves werden bevroren, zijn veel landen wakker geschud. Het besef is gegroeid dat valutareserves in dollars of euro's politiek kwetsbaar zijn. "Als u het niet bezit, is het niet van u."

Als reactie hierop kopen centrale banken nu in recordtempo fysiek goud. Goud is neutraal, politiek ongebonden en wordt wereldwijd geaccepteerd. Deze massale aankopen door staten leggen een stevige bodem onder de goudprijs.

Dit is geen tijdelijke hype, maar een structurele verschuiving in het wereldwijde financiële systeem waarbij goud weer een prominentere rol krijgt als onafhankelijke reserve.

Verkiezingen en politieke instabiliteit

Niet alleen oorlogen, maar ook binnenlandse politiek in grootmachten als de VS beïnvloedt de prijs. Markten haten onzekerheid. Wanneer verkiezingen naderen en de uitkomst ongewis is, of wanneer kandidaten beleid voorstellen dat de staatsschuld laat exploderen, zoeken beleggers dekking in goud.

Geopolitieke onzekerheid vergroot de vraag naar goud als veilige haven.

Conclusie: dit doen rente, inflatie en geopolitiek met de goudprijs

De goudprijs wordt bepaald door een samenspel van rente, inflatie, geopolitieke onzekerheid en vertrouwen in valuta zoals de dollar. Deze factoren werken niet los van elkaar, maar beïnvloeden gezamenlijk hoe aantrekkelijk goud is als waardeopslag. Daardoor beweegt de goudprijs soms tegen de verwachting in en zijn korte termijn schommelingen lastig te voorspellen.

Voor veel beleggers ligt de kracht van goud dan ook niet in timing, maar in spreiding en bescherming van koopkracht op de lange termijn. Fysiek goud biedt zekerheid in een veranderende economische omgeving, zonder afhankelijk te zijn van financieel beleid of tegenpartijen.

Bij The Silver Mountain begeleiden wij beleggers die goud bewust willen inzetten als onderdeel van een doordachte vermogensstrategie.