Goud confiscaties in het verleden: kan de overheid goud opeisen?

Onder beleggers in edelmetalen is het een terugkerend onderwerp van gesprek: het risico op goudconfiscatie. In een tijd van toenemende geopolitieke spanningen, torenhoge staatsschulden en de opkomst van digitale centralebankvaluta's (CBDC’s), vragen veel mensen zich af: "Is mijn goud wel veilig voor de overheid?"

Om deze vraag te beantwoorden, moeten we kijken naar de feiten. In dit artikel analyseren we de beroemdste goud confiscaties uit het verleden, leggen we uit waarom de situatie nu fundamenteel anders is, en bespreken we de juridische situatie in Nederland.

De vraag of de overheid goud kan opeisen of in beslag nemen, leeft vooral in tijden van economische onzekerheid. Historisch gezien zijn er voorbeelden waarin staten daadwerkelijk hebben ingegrepen in particulier goudbezit.

Historische goud confiscaties: wat is er in het verleden gebeurd?

Hoewel goudconfiscatie vandaag de dag vaak als theoretisch of onwaarschijnlijk wordt gezien, zijn er in de geschiedenis wel degelijk momenten geweest waarop overheden het goud kopen hebben beperkt of verplicht hebben opgeëist.

Deze ingrepen vonden echter altijd plaats onder uitzonderlijke omstandigheden, zoals zware economische crises, oorlogen of fundamentele veranderingen in het monetaire systeem.

Hieronder bespreken we de belangrijkste historische voorbeelden en de context waarin deze maatregelen tot stand kwamen.

Verenigde Staten (Executive Order 6102 in 1933): goudverbod en verplichte inlevering

Het meest geciteerde voorbeeld van goud confiscatie is de situatie in de Verenigde Staten tijdens de Grote Depressie.

In april 1933 ondertekende president Franklin D. Roosevelt Executive Order 6102. Deze noodmaatregel verbood particulieren om grote hoeveelheden monetair goud in bezit te houden.

Burgers en bedrijven werden verplicht hun goud in te leveren bij de Federal Reserve, tegen een vaste prijs van $20,67 per troy ounce.

Wat viel onder het verbod?

• Gouden munten en goudbaren boven een beperkte hoeveelheid
• Goudcertificaten

Wat was uitgezonderd?

• Sieraden
• Tandheelkundig goud
• Verzamelmunten met numismatische waarde

Het doel van deze maatregel was niet zozeer het “afpakken” van goud, maar het doorbreken van de goudstandaard. Door goud uit de particuliere circulatie te halen, kreeg de overheid meer ruimte om geld te creëren en deflatie tegen te gaan.

Kort na de inleverplicht verhoogde de Amerikaanse overheid de goudprijs naar $35 per ounce, wat neerkwam op een aanzienlijke koopkrachtverschuiving van burgers naar de staat.

Belangrijk om te benadrukken: dit beleid was direct gekoppeld aan het feit dat de dollar toen inwisselbaar was voor goud.

Europa in oorlogstijd: goud onder dwang en bezetting

In Europa vonden goudconfiscaties voornamelijk plaats tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar de aard van deze confiscaties verschilde wezenlijk van het Amerikaanse voorbeeld.

Duitsland (1933–1945)

Onder het naziregime werden goud, sieraden en andere waardevolle bezittingen systematisch in beslag genomen, met name van Joodse burgers. Dit betrof geen economisch beleidsinstrument, maar een vorm van georganiseerde onteigening en vervolging.

Bezette landen, waaronder Nederland

In door Duitsland bezette landen, zoals Nederland, België en Frankrijk, werd:

• goud van centrale banken geroofd;
• particulier goudbezit soms gedwongen ingeleverd;
• handel in goud streng gereguleerd.

Deze maatregelen waren het gevolg van militaire bezetting en niet van democratisch tot stand gekomen wetgeving binnen een rechtsstaat.

Andere historische voorbeelden

Ook buiten de VS en Europa zijn beperkingen op goudbezit voorgekomen:

• Australië (jaren ’50): tijdelijke beperkingen op goudhandel en export.
• India (20e eeuw): streng gereguleerd goudbezit om deviezen te beschermen.
• Sovjet-Unie en Oostbloklanden: verbod op particulier goudbezit binnen planeconomieën.

In vrijwel alle gevallen ging het om landen met:

• kapitaalrestricties;
• valutaproblemen;
• of autoritaire politieke systemen.

Hoe zit het vandaag? Kan de overheid goud opeisen?

Het korte antwoord is: theoretisch ja, maar in de huidige economische realiteit is dit onwaarschijnlijk.

Hoewel overheden via noodwetgeving vergaande bevoegdheden hebben in tijden van oorlog of crisis, verschilt het monetaire systeem van nu volledig van dat in de jaren '30. Destijds was goudconfiscatie noodzakelijk voor overheden om geld bij te kunnen drukken.

Vandaag de dag is ons geld niet meer gedekt door goud, waardoor de directe noodzaak voor inbeslagname ontbreekt. Het risico voor beleggers ligt tegenwoordig eerder bij strengere regulering, transactiebeperkingen en hogere belastingen dan bij fysieke inbeslagname van goud.

Is goudbezit in Nederland legaal?

Ja. In Nederland is het volledig legaal om fysiek goud te bezitten, te kopen en te verkopen. Goud wordt juridisch aangemerkt als privévermogen en valt onder het eigendomsrecht zoals beschermd door:

• artikel 14 van de Nederlandse Grondwet;
• artikel 1 van het Eerste Protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

Dit betekent dat de overheid het eigendomsrecht van burgers moet respecteren en slechts in zeer uitzonderlijke gevallen mag ingrijpen.

Kan de overheid goud opeisen via wet- of noodwetgeving?

In theorie beschikt de Nederlandse overheid over noodbevoegdheden die in uitzonderlijke omstandigheden kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld bij oorlog of een ernstige nationale crisis. Dit betekent echter niet dat goud zomaar kan worden afgepakt.

Voor het opeisen of onteigenen van particulier goudbezit gelden altijd strikte voorwaarden:

• er moet sprake zijn van een zwaarwegend algemeen belang;
• de maatregel moet gebaseerd zijn op duidelijke wetgeving;
• er geldt een recht op volledige en billijke compensatie;
• de maatregel moet proportioneel en tijdelijk zijn.

Een algemene goudconfiscatie zou juridisch uiterst complex zijn en vrijwel zeker leiden tot langdurige rechtszaken, zowel nationaal als Europees.

Bestaat er een speciaal goudverbod of goudregister?

Nee. In Nederland bestaat:

• geen goudverbod;
• geen centraal goudregister;
• geen meldplicht voor het bezit van fysiek goud.

Wel gelden er regels rondom:

• witwaspreventie (Wwft);
• identificatie bij aankopen boven bepaalde bedragen;
• beperkingen op contante betalingen (zo geldt er een verbod op contante betalingen boven 3000 euro).

Deze regels zijn gericht op transparantie en criminaliteitsbestrijding, niet op het controleren of beperken van legaal goudbezit.

Waarom een goudverbod nu minder waarschijnlijk is

Is de angst voor herhaling van een goudconfiscatie terecht? Er zijn drie fundamentele redenen waarom de situatie nu anders is dan in 1933.

1. Geen goudstandaard meer (fiat-geld)

Sinds 1971 is geen enkele valuta ter wereld meer gekoppeld aan goud. We leven in een systeem van 'fiat-geld'.

Als de Europese Centrale Bank (ECB) of de Federal Reserve de economie wil stimuleren, kunnen zij digitaal geld creëren ("bijprinten") zonder dat ze daarvoor één gram goud extra nodig hebben.

De monetaire noodzaak om goud bij burgers weg te halen, bestaat niet meer.

Goud kopen is een veilige belegging. Bekijk hier ons aanbod goudbaren en gouden munten. 

2. De omvang van de markt

Hoewel de goudmarkt groot lijkt, is de totale waarde van al het particuliere goud in verhouding tot de wereldwijde schuldenberg en derivatenmarkt klein.

Als een overheid schulden wil aflossen door activa te confisqueren, zijn pensioenpotten en spaartegoeden een veel eenvoudiger en lucratiever doelwit ("financial repression").

3. Logistieke nachtmerrie

In 1933 lag goud vaak bij banken in kluizen, wat inbeslagname makkelijk maakte. Tegenwoordig bewaren miljoenen mensen kleine hoeveelheden goud thuis of op diverse locaties wereldwijd.

Het opsporen en fysiek ophalen van dit goud zou een enorme politie-inzet vergen met een beperkt rendement.

De kans dat de overheid uw goud zal opeisen is in deze tijd uiterst klein.

De echte risico's: regulering, Wwft en CBDC's

Dat een fysieke inbeslagname (zoals in 1933) onwaarschijnlijk is, betekent niet dat de overheid goudbezitters volledig met rust laat. Tegenwoordig is de strategie van beleidsmakers verschoven.

De overheid hoeft uw goud niet fysiek te hebben om er controle over uit te oefenen. De focus ligt tegenwoordig niet meer op het bezit zelf, maar op de transacties en de stromen van vermogen.

1. Het einde van anoniem goud kopen (Wwft & Meldingsplicht)

Onder het mom van de strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering is de financiële privacy de afgelopen jaren drastisch ingeperkt.

De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) verplicht edelmetaalhandelaren (zoals The Silver Mountain) om op te treden als 'poortwachter'.

• Identificatieplicht: Bij transacties boven bepaalde drempelbedragen is het verplicht om de identiteit van de koper vast te leggen en te verifiëren.
• Contant geld beperkingen: Het anoniem kopen van goud met contant geld is in heel Europa aan banden gelegd. In Nederland geldt een limiet voor anonieme contante betalingen.
• Melding ongebruikelijke transacties: Handelaren zijn verplicht om transacties die afwijken van het normale patroon (ongeacht de hoogte van het bedrag) te melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU).

Het doel van deze wetgeving is duidelijk: de overheid wil exact weten wie hoeveel vermogen buiten het banksysteem aanhoudt.

2. De Digitale Euro (CBDC)

Een van de grootste thema's is de introductie van Central Bank Digital Currencies (CBDC's), zoals de Digitale Euro. In tegenstelling tot contant geld of fysiek goud, is een CBDC programmeerbaar geld dat direct wordt uitgegeven door de centrale bank.

• Het 'gesloten circuit': Een CBDC maakt het mogelijk om elke transactie real-time te volgen. Als contant geld (cash) wordt uitgefaseerd ten gunste van de digitale euro, wordt het vluchten naar fysiek goud lastiger.
• Gateways blokkeren: Het risico is niet dat de overheid uw goud afpakt, maar dat het kopen van goud met CBDC's wordt beperkt ("rationering") of dat u bij verkoop van goud moeilijkheden ondervindt om de waarde weer in het digitale systeem te krijgen zonder uitgebreide verantwoording.

3. 'Soft Confiscation' via fiscaliteit

Als de overheid goud niet kan of wil afpakken, is de makkelijkste weg om er alsnog aan te verdienen via belastingen. Dit wordt ook wel "soft confiscation" genoemd.

• Verhoging Box 3: Goud valt in Nederland onder het vermogen in Box 3. De overheid kan de fictieve rendementen op overige bezittingen verhogen, waardoor u jaarlijks meer belasting betaalt over uw goudvoorraad, ongeacht of de koers stijgt of daalt.

Mythes vs. feiten over goud confiscatie

Rond goudbezit bestaan veel aannames die vaak worden gevoed door historische voorbeelden, online speculatie of sociale media. Onderstaande mythes en feiten helpen om feit en emotie van elkaar te scheiden.

Conclusie: nieuwe goudconfiscaties niet waarschijnlijk

Historische goudconfiscaties laten zien dat overheden in uitzonderlijke tijden ingrijpende maatregelen kunnen nemen, maar altijd binnen een specifieke economische en juridische context. Die omstandigheden zijn vandaag fundamenteel anders. In Nederland is goudbezit legaal en sterk beschermd door wet- en regelgeving.

De kans dat de overheid goud grootschalig zal opeisen, is daarom zeer klein. Voor veel beleggers blijft fysiek goud vooral een middel voor vermogensspreiding en bescherming, niet een bezit dat reëel risico loopt te worden afgepakt.